Özel istihdam bürolarının, Türkiye'deki oluşumuna ve işleyişine baktığımız zaman, Türkiye İş Kurumu'nun (İş-Kur) yetkilendirici ve denetleyici taraf olarak işleyişte etkin rol aldığını görüyoruz. Ülkemizde, profesyonel anlamda, yani para karşılığı eleman teminine yönelik hizmet verebilmek için, öncelikle lisans almak gerekiyor. Ancak bu lisansı aldıktan ve 'özel istihdam bürosu' sıfatına sahip olduktan sonra bu alanda hizmet verebilmek mümkün. Burada hizmet alan kuruluşların da, kimden hizmet aldığına çok dikkat etmeleri gerekiyor. Türkiye'de özel istihdam bürolarının yasal platformdaki yerini, hizmet veren ve alanların nelere dikkat etmeleri gerektiği konusunda İş-Kur İstanbul İl Müdürü Muammer Coşkun'un görüşlerini aldık.

Özel istihdam bürosu nedir?

Özel istihdam Büroları; iş arayanların yurt içi ve yurt dışında elverişli oldukları işlere yerleştirilmeleri ve çeşitli işler için uygun işçiler bulunmasına aracılık etmek amacıyla Kurum tarafından kurulmasına izin verilen, gerçek veya tüzel kişiliği haiz kuruluşlardır.  

Bürolar, Kurumca izin verilmek kaydıyla, yurt içi ve yurt dışında iş ve işçi bulma faaliyetlerinde bulunabilir; ancak, kamu kurum ve kuruluşlarına iş ve işçi bulma faaliyetlerinde bulunamazlar.

Özel istihdam bürosu olabilmek için, ne tür ön koşullar ve belgeler gerekiyor?

Özel istihdam bürosu olarak hizmet verebilmek için, öncelikle lisans sahibi olmak, İş-Kur tarafından bu hizmeti yapmaya uygun bulunduğunu belgelemek gerekir.

Özel istihdam bürosu açmak isteyen gerçek kişiler ile tüzel kişiliği idare, temsil ve ilzama yetkili kişiler adına düzenlenmiş;

1. T.C. kimlik belgesinin örneği,
   
   
2. En az lisans düzeyinde (dört yıllık) öğrenim belgesinin örneği,
   
   
3. İflâs veya konkordato (iflâs anlaşması) kaydı olmadığına dair ticaret sicil memurluğundan veya ticaret mahkemelerinden alınmış belge,
   
   
4. Cumhuriyet Başsavcılığından alınmış iyi hal belgesi,
   
   
5. Özgeçmiş,
   
   
6. İmza sirküsü,
   
   Ayrıca,
   
   
7. Teminat (teminat mektupları öncelikle ilgili bankadan teyit edilecektir),
   
   
8. Büroda çalışacak nitelikli uzman personelin imzalı özgeçmişlerinin (aşağıda yer alan kriterlere uygun)
   
   
9. Teknik donanım envanter listesinin,
   
   
10. Bir işyerine sahip olduklarına ilişkin belgenin (vergi levhası,/tapu/ kira kontratı)
    
    
11. Gerçek kişiler için faaliyet alanı ve adresinin yer aldığı, şirketler için kuruluş sözleşmesinin ve yetkili isimlerinin yayımlandığı Ticaret Sicili Gazetesi, diğer tüzel kişilikler için kuruluş sözleşmesi veya yerine geçen belgenin,

ibraz edilmesi gerekmektedir.

Bu belgelerin ibrazından sonra, İş-Kur uygun bulduğu gerçek ve tüzel kişilere özel istihdam bürosu açma izni vermektedir.

Özel istihdam büroları için, İş-Kur'un özelleşmiş hali diyebilir miyiz?

Aslında, hayır. Buradaki amaç AB uyum yasaları ve ILO'nun 96 sayılı sözleşmelerine bağlı kalınarak ve  bu kapsamda çıkarılan 4857 sayılı İş Kanunu'nün 90. maddesi ile 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kuruluş Kanunu'nun 3. maddesinin d fıkrası ile 17,18,19 maddesi hükümlerine bağlı kalarak Kurum'un denetiminde istihdamda etkinliğin artırılması için izin verilmiş özel kuruluşlardır.

İstihdama katkı açısından baktığınızda İş-Kur ve özel istihdam bürolarının çalışmalarını değerlendirir misiniz?

Özel istihdam büroları ile, istihdamın kalitesini artırmak yönünde önemli bir birliktelik yürütüyoruz. Özel istihdam büroları, istihdam konusunda iş ortağımızdır. Ancak, görevler ve işleyiş açısından birbirimizden ayrılıyoruz.

Kurumumuza 4904 sayılı Kuruluş Kanunumuz ile verilen görevler şunlardır:  

a) Ulusal istihdam politikasının oluşturulmasına ve istihdamın korunmasına, geliştirilmesine ve işsizliğin önlenmesi faaliyetlerine yardımcı olmak, işsizlik sigortası işlemlerini yürütmek.

b) İşgücü piyasası verilerini, yerel ve ulusal bazda derlemek, analiz etmek, yorumlamak ve yayınlamak, İşgücü Piyasası Bilgi Danışma Kurulunu oluşturmak ve Kurul çalışmalarını koordine etmek, işgücü arz ve talebinin belirlenmesine yönelik işgücü ihtiyaç analizlerini yapmak, yaptırmak.   

c) İş ve meslek analizleri yapmak, yaptırmak, iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri vermek, verdirmek, işgücünün istihdam edilebilirliğini artırmaya yönelik işgücü yetiştirme, mesleki eğitim ve işgücü uyum programları geliştirmek ve uygulamak, istihdamdaki işgücüne eğitim seminerleri düzenlemek.

d) İşçi isteme ve iş aramanın düzene bağlanmasına ilişkin çalışmalar yapmak, işgücünün yurt içinde ve yurt dışında uygun oldukları işlere yerleştirilmelerine ve çeşitli işler için uygun işgücü bulunmasına ve yurt dışı hizmet akitlerinin yapılmasına aracılık etmek, istihdamında güçlük çekilen işgücü ile işyerlerinin yasal olarak çalıştırmak zorunda oldukları işgücünün istihdamlarına katkıda bulunmak, özel istihdam bürolarına ilişkin Kuruma verilen görevleri yerine getirmek, işverenlerin yurt dışında kendi iş ve faaliyetlerinde çalıştıracağı işçileri temin etmesi ile tarım işlerinde ücretli iş ve işçi bulma aracılığına izin verilmesi ve kaldırılmasına ilişkin işlemleri yapmak.

e) Gerektiğinde Kurum faaliyet alanı ile ilgili ihalelere katılmak suretiyle, yurt içinde veya uluslararası düzeyde kurum ve kuruluşlara eğitim ve danışmanlık hizmeti vermek.

f) Avrupa Birliği ve uluslararası kuruluşların işgücü, istihdam ve  çalışma hayatına ilişkin olarak aldıkları kararları izlemek, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin taraf olduğu Kurumun görev alanına giren ikili ve çok taraflı anlaşma, sözleşme ve tavsiye kararlarını uygulamak

4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile verilen görevler,

4046 sayılı kanunla verilen Özelleştirme ve İş Kayıbı Tazminatı hizmetlerinin yürütülmesi,

4857 Sayılı İş Kanunun 32. maddesine istinaden ücret Garanti Fonu ve 65 maddesi gereğince Kısa Çalışma Ödeneği işlemlerinin yürütülmesi görevlerini ifa etmektedir.   

Özel İstihdam Büroları ise, 4857 Sayılı İş Kanunun 90. maddesine istinaden kurulmasına ve 4904 sayılı Kanun d maddesinde belirtilen hükümlere bağlı kalarak yalnızca özel sektör işyerlerine ve işletmelere istihdam hizmeti vermek amacı ile kurulmuş kurumlardır.

Özel İstihdam büroları vermiş olduğu hizmetin karşılığında işverenlerden ücret alır, İŞKUR ise hiçbir hizmetin karşılığı olarak ücret almaz.

Şirketler, aramış olduğu niteliklere uygun elaman bulamadıklarında İş-Kur'a başvuruda bulunabilirler. Söz konusu niteliklere uygun elamanlar, işgücü yetiştirme ve meslek edindirme kurslarında yetiştirilirler ve hiçbir ücret alınmaksızın şirketlerin işçi ihtiyaçları karşılanır.

Özel istihdam bürosu lisansına sahip olmadığı halde, işe alım hizmeti veren kişi ve kuruluşlara yönelik ne tür çalışmalarınız var?

Bu kişi ve şirketler, kuruluş kanunumuzun 20/d maddesine istinaden idari para cezası ile cezalandırılırlar.

Şirketlere, işe alım hizmeti alırken seçimlerinde nelere dikkat etmelerini önerirsiniz?

Özel istihdam bürolarından hizmet alacak olan firmalar, öncelikle İŞKUR'dan alınmış yetki belgelerinin olup olmadığına dikkat etmeliler.