Kaçındığımız gerçek: 'İşyeri hekimi çalıştırma sorumluluğu'

İşverenlerin, ülke içi ve küresel rekabet koşulları içindeki aşırı baskılarının yanı sıra, yasalar tarafından dayatılan zorunluluklarla da baş etmeye çalışmaları, ekonomik büyümenin ve istihdamın önündeki engellerden biri.

İşyeri hekimi çalıştırma zorunluluğu, sosyal devlet anlayışı içerisinde, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması açısından bir gereklilik olmasına rağmen, işverenlerimizin karşı karşıya olduğu baskıları artıran bir faktör kuşkusuz.

İşverenlerin, 50'den fazla işçi çalıştırma konusundaki çekince ve hassasiyetleri ile bu konudaki bilinmezliğin yarattığı tereddüt, istihdamın önünde çok büyük bir engel teşkil etmekte. Bu konudaki yükümlülüklerin daha iyi anlaşılması, bilinmezlikten kaynaklanan korku ve çekinceleri ortadan kaldıracaktır.

İşyeri hekiminin istihdamı neden gerekli?

Toplumların gelişmişlikleri, çağdaşlığa ulaşmaları sorgulandığında; toplumu oluşturan bireylerin yaşam koşulları dikkate alınır. İnsana verilen değer, bir toplumun en önemli gelişmişlik göstergelerinden biridir. İnsanların günlük yaşamlarının önemli bir bölümünü, iş ve işte harcanan zaman oluşturmaktadır. Çalışma yaşamı içinde yer almaya başlayan bireyler, günlerinin önemli bir kısmını işyerinde veya işin gerektirdiği yerde çalışarak geçirmektedir. Bu durum, çalışanların sağlığı ile ilgili konularda işyerinin ve yapılan işin önem kazanması sonucunu getirmektedir. İşyerinde veya işin yapılması sırasında çalışanın sağlığının korunması, bu konuda karşı karşıya olduğu riskler konusunda bilgilendirilmesi ve eğitimi, gerekli durumlarda sağlık müdahalelerinin etkin ve hızlı bir biçimde gerçekleştirilmesi, güvenli ve sağlıklı bir çalışma yaşamının vaz geçilmezleridir. Bütün bu yapı içerisinde; gerek çalışanların sağlığının korunması, gerekse işyerinin sağlıklı bir çalışma ortamına sahip olması, bu amaca yönelik çalışmaları kaçınılmaz kılmaktadır. İşyerlerinde bu çalışmaları yürütmek, gerekli araştırma ve eğitimleri gerçekleştirmek, risklere karşı alınması gereken önlemleri saptayarak hayata geçirilmesini sağlamak amaçlarıyla işyeri hekimi görevlendirilmesi esastır.

İşverenlerin başarılı bir organizasyon oluşturmalarının önemli enstrümanlarından biri; çalışanlarının sağlığı ve güvenliği konusunda yürütülen çalışmalar ve bu alanda gerçekleştirilen uygulamalardır. İşyerindeki çalışanlarının sağlıkları ve güvenlikleri konusunda gereken özeni gösteren bir işveren, hem daha verimli bir çalışma ortamı yaratabilecek, hem de içinde bulunduğu toplumun gelişmesine katkı sağlayabilecektir.

Çalışanların işyerindeki sağlık koşullarının iyileştirilmesi, karşı karşıya bulundukları riskler konusunda bilgilendirilmesi, iş kazaları ve meslek hastalıkları oranının en alt düzeye çekilmesi, işyerlerinde konularında uzman işyeri hekimlerinin istihdamı, işyeri sağlık birimleri oluşturulması, bu alandaki çalışmaların yönetim organizasyonunun önemli bir parçası olduğunun görülebilmesi ile mümkün olabilir.

İşyeri hekimliği, iş sağlığı ve güvenliği yönetimi içinde önemli bir yere sahiptir. İşyeri hekimleri, çalışanların sağlığının korunması, işin gerektirdiği sağlık önlemlerinin saptanması ve hayata geçirilmesi, çalışanların iş kazaları ve meslek hastalıklarından korunabilmesi, olası sağlık sorunlarında etkin ve hızlı müdahalenin sağlanması benzeri iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren çalışmaları yürütmektedir.

İşyeri hekimlerinin görevlendirilmesi, kendilerine uygun çalışma koşullarının sağlanması; sağlıklı bir iş yaşamının oluşturulması için olduğu kadar, yasal düzenlemelerle hüküm altına alınmış uygulamaların gerçekleştirilmesi açısından da önem taşımaktadır.

"4857/81" ile getirilen düzenleme gereği;

"Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran işverenler, Sosyal Sigortalar Kurumunca sağlanan tedavi hizmetleri dışında kalan, işçilerin sağlık durumunun ve alınması gereken iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin sağlanması, ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık hizmetlerini yürütmek üzere işyerindeki işçi sayısına ve işin tehlike derecesine göre bir veya daha fazla işyeri hekimi çalıştırmak ve bir işyeri sağlık birimi oluşturmakla yükümlüdür."

İşyeri hekimi çalıştırmada esas alınan rakamlar

İşyeri hekimi çalıştırılması ve sağlık birimi oluşturulmasına ilişkin zorunluluk, devamlı olarak "50" veya daha fazla işçi çalıştıran işyerleri için bir zorunluluktur. Söz konusu yükümlülüğün yerine getirilmemesi durumunda, "4857" sayılı yasanın idari para cezaları konusundaki hükümleri gereği, yasal zorunluluğa uymayarak işyeri hekimi çalıştırmayan işverenlere idari para cezası uygulanmaktadır. İşyerinde görevlendirilecek işyeri hekimlerinin sayıları konusunda, işyerinin tehlike derecesinin yanı sıra, çalıştırılan işçi sayısı da dikkate alınmaktadır. Söz gelimi, "I.,II. ve III." risk grubunda yer alan işyerlerinde "1000" işçi için "1" işyeri hekiminin tam gün çalışacak biçimde görevlendirilmesi esastır. Yine "IV. ve V." risk grubunda yer alan ve "750" işçi çalıştırılan işyerlerinde tam gün çalışacak "1" işyeri hekimi görevlendirilmelidir. Risk grubuna ve çalıştırılan işçi sayısına bağlı olarak, işyeri hekimlerinin sayılarının artırılması söz konusu olacaktır. İşyeri hekimi görevlendirilmesine ilişkin zorunluluk, "50" veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerleri için getirilmiş olmakla birlikte, bu sayının altındaki işyerlerinde de işyeri hekimi görevlendirilmesi, iş sağlığı ve güvenliği yönetiminin vazgeçilmez bir parçası durumundadır. Bu kapsamdaki işyerlerinin ortak sağlık birimleri oluşturarak, birden fazla işyerinin aynı sağlık biriminden yararlanması mümkün olabilmektedir. Böylece, aynı sektördeki farklı işyerlerinde veya küçük sanayi sitelerindeki farklı sektörden işyerlerinin ortak sağlık birimi oluşturarak, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerini almaları sağlanabilecektir. Burada en önemli görev, işverenlere düşmektedir. İşyeri hekimi görevlendirilmesinin gerek işin, gerekse işçilerin sağlık ve güvenliği için arz ettiği önem göz ardı edilmemelidir. Çalışanlarını, işin yürütülmesi için gereksinim duyulan bir grup insan olarak görmek, onların sağlığına ve güvenliğine gereken özeni göstermemek, her şeyden önce insani bir sorumluluğun altına girilmesi anlamını taşımaktadır. İşveren, çalışanlarının sosyal ve ekonomik gereksinimlerine önem verdiği ölçüde, onların fiziksel, zihinsel ve ruhsal sağlığına da önem vermek durumundadır. Böylesi bir yaklaşım, toplumsal bir sorumluluk olmasının yanında, sağlıklı bir iş ortamı yaratılmasının da anahtarıdır.

Koruyucu hekimlik yaşam kalitesinin artırılmasına hizmet eder 

Yine yasal düzenleme, işyeri hekimlerinin nitelikleri, sayısı ve işe alınmaları, görev, yetki ve sorumlulukları konusunda hazırlanan yönetmeliğin dikkate alınmasını gerektirmektedir.

Yayınlanan yönetmelikle, işyeri hekimlerinin görev ve yetkileri tanımlanmakta, çalışma esasları ve sorumlulukları ortaya konmaktadır. İşyeri hekimlerine yapılan görev tanımları, oldukça geniş ve kapsamlı bir biçimde ele alınmaktadır.

Sağlık uygulamalarının başarısının en önemli kriterlerinden biri; ortaya çıkan sağlık problemlerinin çözümü yönünde gerçekleştirilen tedavi çalışmalarından öte; problemin oluşmasına neden olan etkenlerin önceden saptanabilmesi ve önlenebilmesi olarak açıklanmaktadır. Koruyucu hekimlik veya koruyucu sağlık tedbirleri olarak tanımlanabilecek bu kavram, sağlık alanındaki ekonomik yükleri minimize etmesinin yanında, yaşam kalitesinin artırılmasına da hizmet etmektedir. Bu anlamda, işyeri hekimlerinin görevlendirilmeleri ve iş sağlığı ve güvenliği alanına gereken önemin verilmesi, işverenlerin sağlıklı ve başarılı bir iş organizasyonu yaratabilmeleri için önem taşımaktadır. Çalışanlarının sağlığını ve güvenliğini göz önünde bulunduran bir işveren, verimli ve sağlıklı bir iş ortamı oluşturmasının yanısıra, toplumun yaşam kalitesinin yükseltilmesine de katkı sağlamış olacaktır.